Αλματσούκ

Σύλλογος Ποντίων Ηλιούπολης.''ΑΛ.ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ''

Χορός της περιοχής Καρς

Ανεφορίτσα ή Κιζέλα

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ 
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΝΙΚ. ΖΟΥΡΝΑΤΖΙΔΗ

Χορός της Γαλίαινας (ευρύτερη περιοχή Ματσούκας-Τραπεζούντας) μια μορφή σερανίτσας με μονό τικ

Η ονομασία του χορού στην υπόλοιπη περιοχή της Ματσούκας (Τραπεζούντα). Σαν όργανο χρησιμοποιείται κυρίως η λύρα [κεμεντζέ(η)] και λιγότερο τα υπόλοιπα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Από παν και κα

Απο Παν και Κα

Χορός της περιοχής Ματσούκας Τραπεζούντας που χορευότανε επιτόπια με μικρά πηδηχτά βήματα με πιάσιμο από τη μέση ή Καπικεέτκον:Όπως ονομαζόταν ο χορός στην περιοχή της Λιβεράς και χορευόταν με το σκοπό "εσκέρτε ο Γακούπ Αγάς" ή   Αγκαλιαστόν:Η ονομασία του Χορού στην Γαλίαινα (Ματσούκα).

Τα όργανα που συνόδευαν το χορό ήταν συνήθως η λύρα, το αγγείο και ο ζουρνάς με όργανο συνοδείας το νταούλι. Μεικτός χορός – χορεύεται σε κλειστό κύκλο. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Αρματσούκ’ ή Ελματσούκ

Χορός που χορεύτηκε από Πόντιους των περιοχών Καυκάσου και Σεβάστειας.
Τα μουσικά όργανα που τον συνοδεύουν είναι περισσότερο η λύρα και λιγότερο τ' άλλα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

Αρχουλαμάς ή Ικιλεμέ(διπλόν)

 Χορός από την Μπάφρα.
Σαν όργανα χρησιμοποιούνται ζουρνάς με το νταούλι και η λύρα [ή ο (η) κεμανές (η)]. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8. Επειδή υπάρχουν πολλές μελωδίες, το τριάρι αλλάζει θέση ανάλογα με τη μελωδία, π.χ. 3-2-2-2 ή 2-3-2-2 ή 2-2-3-2 ή 2-2-2-3.


Ατσιαπάτ

Καλλιτεχνικός Οργανισμός Ποντίων Αθηνών  Χορός που χορευόταν στα Πλάτανα κωμόπολη Δυτικά της Τραπεζούντας (στα τούρκικα ονομάζεται Akcapat) απ’όπου πήρε και το όνομά του. Την ίδια ονομασία συναντάμε και στην Ματσούκα, όπου χορευόταν και από γυναίκες.Είναι μία μορφή αργής Σέρρα που συνοδεύεται. και από τραγούδι. Σαν βάση έχει το Τίκ’ διπλόν. Παίζεται απ’ όλα τα μουσικά όργανα. Ο ρυθμός είναι επτάσημος 7/8 (2-2-3).

 

Γέμουρα

Εύξεινος Λέσχη Φλώρινας

 Χωριό ανατολικά της Τραπεζούντας. Στην περιοχή Σεβάστειας χορευόταν σαν μία μορφή Τρυγώνας Στα χωριά μεταξύ Γέμουρας - Τραπεζούντας χορευόταν σαν παραλλαγή του εταιρέ.Κυρίαρχο μουσικό όργανο είναι η λύρα και λιγότε-ρο ο ζουρνάς ή το αγγείο. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι επτάσημος 7/8 (2-2-3).

Γετίερε ή Γεντί - Αράτσ ή Γεντί- Αρά

χορευτικό του συλλόγου ΠΟΝΤΙΩΝ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ[Θεσσαλονικης] .ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ

 Χορός της Αργυρούπολης του Πόντου ή   Γεντίαρατς:Σημαίνει χορός των 7 διαγωνιζομένων γεντί=εφτά, αρατς=διαγωνισμός ή   Γαντίαρα:Σημαίνει εφτά μικρά δρομάκια γεντί= εφτά, αρά =μικρός δρόμος.

Σαν βάση έχει το Διπάτ. Συνήθως παίζεται με λύρα, χωρίς τραγούδι Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 (2-2-2-3).

 

Γιουβαρλαντούμ ή Γιουβα(ρ)λάντουμ

Σύλλογος Ποντίων Επταμύλων Σερρών

 Σημαίνει κατρακύλισμα. Χορός των περιοχών Αγ-Νταγ-Μαντέν και Σαμψούντας. Χορεύεται σε παραλλαγές με διαφορετική μουσική και σε άλλες περιοχές του Πόντου όπως, Αργυρούπολη & Πάφρα Ο πρώτος κρατάει μαντήλι και κάνει λαβύρινθο.

Η μουσική παίζεται με βιολί και ούτι. Στην περιοχή αυτή χρησιμοποιούσαν ζουρνά με νταούλι, καθώς και κεμανέ ο οποίος αργότερα αντικαταστάθηκε από το βιολί. Ο πρώτος κρατά μαντήλι. Ο χορός είναι μεικτός και σχηματίζει σπιράλ. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

 

Διπάτ΄

Ομάδα του Χορευτικού Συλλόγου Αργολίδας Επιδαύρου

 Το όνομα του χορού στην Τραπεζούντα. Πήρε το όνομά του από τα δύο επιτόπια πατήματα.
ή   Γιαβαστόν: Σημαίνει αργός χορός ή Κοδεσπενιακόν:Χορός της οικοδέσποινας ή Ομάλ Τραπεζούντας:Το όνομα του χορού στην Ελλάδα.

Χορός ήσυχος, σοβαρός που ταιριάζει σε νοικοκυρές ('κοδέσπαινες).Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα του Πόντου. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 αργός. Στην περίπτωση αυτή, επειδή υπάρχουν πολλές μελωδίες, το τριάρι αλλάζει θέση ανάλογα με την μελωδία, π.χ. 3-2-2-2 ή 2-3-2-2 ή 2-2-3-2 ή 2-2-2-3.

 

Διπλόν κοτς

εφηβικό τμήμα του χορευτικού ομίλου Χιλιομοδίου.Χοροδιδασκαλία Μαρίνα Γαλάνη.

 Λαογραφία
Τα Τίταρα του Κάρς είναι χορός που χορεύτηκε από Πόντιους που ήρθαν από την Πρώην Σοβιετική Ένωση και εικάζεται ότι έλκει την καταγωγή του από την Αρμενία. Στην Ελλάδα ονομάστηκε και Διπλόν Κότσ΄ επειδή στο κινητικό μοτίβο του ο χορός μοιάζει με το Κότσ΄. Ο χορός παίζεται συχνότερα με λύρα και δεν συνοδεύεται από τραγούδι (στοιχεία παρμένα από το βιβλίο του Ν. Ζουρνατζίδη Συμβολή στην Έρευνα του Ποντιακού Χορού).

 

Χορογραφία
Μεικτός δεξιόστροφος χορός που έχει 18 βήματα. Η αρχική λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια παράλληλα προς το σώμα. Με φορά του σώματος προς τα δεξιά επάνω στην νοητή περιφέρεια του κύκλου που κινείται ο χορός και με ελαφρώς σκυμμένο το σώμα από την μέση κάνουμε τρία τριαράκια (προπορεύεται πάντα το δεξί πόδι βήματα 1-6). Μικρή αναπήδηση στο δεξί και προβολή του αριστερού ποδιού λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου με την φτέρνα να ακουμπά στο έδαφος ενώ τα χέρια λυγίζουν στους αγκώνες και είναι παράλληλα προς το σώμα (βήμα 7) επαναφορά του αριστερού δίπλα στο δεξί όπου εκτελείται επιτόπιο τριαράκι καθώς το σώμα αλλάζει φορά προς τα αριστερά (βήματα 8 και 9) μικρή αναπήδηση στο αριστερό και προβολή του δεξιού λοξά αριστερά προς το κέντρο του κύκλου με την φτέρνα να ακουμπά στο έδαφος (βήμα 10) επαναφορά του δεξιού δίπλα στο αριστερό επιτόπιο τριαράκι με το σώμα να στρέφεται δεξιά προς την μεριά που θα προβάλει το πόδι (βήματα 11 και 12) αναπήδηση στο δεξί και προβολή του αριστερού ποδιού λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου με την φτέρνα να ακουμπά στο έδαφος (βήμα 13) επαναφορά-επιτόπιο τριαράκι με στροφή του σώματος αριστερά (βήματα 14 και 15) αναπήδηση στο αριστερό και προβολή του δεξιού που εκτελεί τρία πατήματα η φτέρνα στο έδαφος (βήματα 16-18). Στα επιτόπια βήματα το πρόσωπο είναι στραμμένο προς το κέντρο του κύκλου.
Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

tasos kokovidis

 

Διπλόν Ομάλ

 

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΣΤΕΓΗ ΚΡΗΝΙΔΩΝ

 Χορός της περιοχής Κιουμούσ Ματέν.
Σαν μουσικά όργανα χρησιμοποιούνται το βιολί που αντικατέστησε τον κεμανέ με το ούτι ή η λύρα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 (2-2-2-3).

 

Εκατήβα’ ς σα Παξέδες

ΕΝΩΣΗ ΠΟΝΤΙΩΝ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ ''ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ''

 Χορός της Τραπεζούντας.
Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2). Κυρίαρχο όργανο η λύρα χωρίς να αποκλείονται τ’ άλλα όργανα

 

Εμπρ’ Οπίς’ ή Φούλουρ - Φούλουρ

 χορευτικό τμήμα της Ένωσης Ποντίων Δροσιάς

 Ονομάζεται και Κερασουντέϊκον Ομάλ ή Λάχανα (από το γνωστό τραγούδι που το χόρευαν ακούγοντας το) ή Εμπρ΄ Οπίσ'. Δεξιόστροφος χορός που χορεύεται σε κλειστό κύκλο, έχει 6 βήματα, η λαβή είναι με τα χέρια λυγισμένα από τους αγκώνες και το πιάσιμο από τις παλάμες.Ξεκινά το αριστερό πόδι-πάνω από το δεξί-που πατά λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου και το σώμα να στρέφεται προς τα δεξιά (1ο βήμα) το δεξί πατά δεξιά στην διάσταση δηλαδή στην νοητή περιφέρεια του κύκλου (2ο βήμα) πάτημα του αριστερού κοντά στο ίδιο σημείο που πατούσε πριν (3ο βήμα) πάτημα του δεξιού δίπλα στο αριστερό (ο κορμός στρέφεται προς το κέντρο του κύκλου 4ο βήμα). Το αριστερό πατά πίσω από το δεξί προς την νοητή περιφέρεια ενώ το σώμα στρέφεται λοξά αριστερά (5ο βήμα) το δεξί κλείνει δίπλα στο αριστερό.

Έταιρε ή Εταιρέ

ΧΟΡΟΣ EΤΑΙΡΕ

 

Λαογραφικά στοιχεία
Πήρε το όνομά του από το ομώνυμο τραγούδι ο «Έταιρος και η Λυγερή». Ο στίχος πραγματεύεται το ερωτικό συναίσθημα του παλικαριού που φουντώνει μέσα στην φύση αφού έχει σαν θέμα την συμφωνία του παλικαριού με την κοπέλα προκειμένου να την βοηθήσει όταν αυτή βρίσκεται σε αδιέξοδο και θέλει να διαβεί την κοίτη του τρεχούμενου ρυακιού.
Έταιρον κι η Λυγερή παν΄ όλεν τον ποταμόν.
Έταιρον επέρνιξεν και η κόρ΄ κ΄ έπόρεσεν.
Πέρνιξο με, Έταιρε, το τσιαρκούλι μ΄ δίγω σε.
Νιά περνίν περνίζω σε, νια τσιαρκούλιν παίρω σε.

 

Χορογραφία
Αριστερόστροφος χορός με το μέτωπο στραμμένο προς το κέντρο του κύκλου, από την περιοχή της Τραπεζούντας που χορεύεται σε κλειστό κύκλο με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες και έχει 14 βήματα.
Βαρύ πάτημα του δεξιού ποδιού (που σηκώνει όλο το βάρους του σώματος) προς το κέντρο του κύκλου (1ο βήμα), μεταφορά όλου του βάρους του σώματος στο αριστερό που πατά στην νοητή περιφέρεια του κύκλου (2ο βήμα), πάτημα του δεξιού ποδιού προς τα αριστερά σαν να προπορεύεται του αριστερού (3ο βήμα), πάτημα του αριστερού ποδιού αριστερά στη νοητή περιφέρεια (4ο βήμα), πάτημα του δεξιού ποδιού που προπορεύεται αριστερά (5ο βήμα), μεταφορά όλου του βάρους του σώματος στο αριστερό που πατά στην περιφέρεια (6ο βήμα) και στην συνέχεια ακολουθούν 4 τριαράκια (διπλό Τίκ) πάνω στην νοητή περιφέρεια του κύκλου που το κάθε ένα μετριέται για δύο βήματα (1ο τριαράκι εκτελείται προς τα δεξιά 7ο & 8ο, 2ο τριαράκι προς τα αριστερά 9ο & 10ο βήμα, 3ο τριαράκι 11 & 12ο βήμα και 4ο τριαράκι 13 & 14ο βήμα.
Για ορισμένους χοροδιδασκάλους όπως ο Ν. Ζουρνατζίδης ο χορός ξεκινά με τα 4 τριαράκια και στη συνέχεια το δεξί πόδι πατά λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου ρίχνοντας το βάρος του σώματος στο πόδι αυτό μετά πατάμε στο αριστερό και ξεκινώντας με το δεξί πόδι που προπορεύεται κάνουμε 4 βήματα προς τα αριστερά.
Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (3-2), αλλά μπορεί και παίζεται με άλλη μελωδία σε ρυθμό τετράσημο 4/4 (2-2).

tasos kokovidis

Θανατί' Λάγγεμαν (Κιζλάρ Οπλαμασί)

 

Π.Σ.Αγίου Αθανασίου Δράμας

Χορευόταν στο χωριό Ασάρ της Μπάφρας.
Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούσαν ήταν ο ζουρνάς με το νταούλι, η λύρα και ο κεμανές. Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

Θανατί Λάγγεμαν ή Κιζλάρ Χοπλαμασί που στην Τουρκική γλώσσα σημαίνει «Πήδημα Κοριτσιών» ή Κιζλάρ Καϊτεσί δηλαδή «μουσικός σκοπός των κοριτσιών» είναι χορός που χόρευαν στην Μπάφρα για να τιμήσουν τις 30-40 κοπέλες από το χωριό Ασάρ που προτίμησαν να πέσουν σε γκρεμό ύψους 150 μέτρων . Έτσι μετά την αυτοθυσία των κοριτσιών το κάστρο ονομάστηκε Κίζ καλεσί (Kiz Kalesi) δηλαδή το «Το Κάστρο των Κοριτσιών».  Ο χορός αναπαριστά την κίνηση της κοπέλας καθώς πηδούσε στο κενό για να συναντήσει τον θάνατο στα απότομα και κοφτερά βράχια.

Θήμιγμα(ν) ή Θήμισμα (ν) ή Θήμιμα(ν) ή Θημάσμαν ή Εφτά ζευγάρια και το Τέκ’

ΟΜΙΛΟΣ ΠΟΝΤΙΩΝ ΧΟΡΕΥΤΩΝ ΚΑΒΑΛΑΣ

Παμποντιακός τελετουργικός χορός των νεονύμφων.
Στο χορό, το ζευγάρι των νεονύμφων, συνοδεύουν έξι ζευγάρια (αντρόγυνα) μονοστέφανα (πρώτου γάμου). Σε μερικές περιοχές προστίθεται και ένας Άγαμος (το τεκ’) που μπορεί να είναι και ο παπάς. Κατά περιοχές, κρατούν, τα ζευγάρια και το τέκ: αναμμένες λαμπάδες.
Τη λύρα, με την οποία συνήθως χορεύεται ο χορός, συνοδεύουν τραγούδια, διαφορετικά κατά περιοχές, μερικά σε αλφαβητική ακροστιχίδα (Α-Ω) στην Ελληνική λόγια γλώσσα, όλα όμως με εγκωμιαστικά λόγια για το νιόπαντρο ζευγάρι και με ευχές και συμβουλές
για την καινούργια ζωή.
Η λέξη γράφεται με η και όχι με υ. Είναι ουσιαστικό του ρήματος "θημίζω" που σημαίνει χορεύω το γαμήλιο χορό μαζί με τους νεόνυμφους και τραγουδώ τα γαμήλια τραγούδια. Επίσης σημαίνει ότι ψάλλω τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα. Το ρήμα "θημίζω" προέρχεται από το αρχαίο ρήμα "φημίζω" που σημαίνει διασπείρω φήμες.. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Καβαζίτας

ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΛΕΡΟΥ

Χορός της Κερασούντας (Γουρούχ).
Μοιάζει με το Γιουβαρλαντούμ, έχει διαφορετική μουσική και ύφος και συνοδεύεται από τραγούδι. Τα πιο συνηθισμένα όργανα ήταν η λύρα, ο ζουρνάς και το νταούλι. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Καλόν Κορίτσ’ ή Παπόρ

Χοροστάσι

 

Λαογραφικά στοιχεία
Το Καλόν Κορίτσ΄ είναι μια μορφή Σερανίτσας που χορευόταν πιο πάνω από την Χερίαινα της Αργυρούπολης στην ευρύτερη περιοχή της Ματσούκας με διαφορετική όμως μουσική. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα και συνοδεύεται από τραγούδι.

 

Χορογραφία
Είναι χορός αριστερόστροφος που έχει 16 βήματα και η αρχική λαβή είναι από τις παλάμες με λυγισμένους τους αγκώνες. Στα πλάγια βήματα πάντα προπορεύεται το δεξί πόδι ενώ το αριστερό βρίσκεται μόνιμα πιο πίσω.
Προβολή του δεξιού ποδιού λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου (1ο βήμα) ακολουθεί πάτημα-λύγισμα στο αριστερό πόδι που κινείται πάντα στην νοητή περιφέρεια (λίγο πιο πίσω από το δεξί 2ο βήμα), το δεξί πατά-λυγίζει προς τα δεξιά (3ο βήμα) και (4ο βήμα) πάτημα αριστερού στον τόπο με ταυτόχρονη αιώρηση των χεριών πίσω (τα βήματα αυτά είναι μικρότερα από αυτά που εκτελούνται προς τα αριστερά γιατί ο χορός κινείται αριστερά). Στη συνέχεια το δεξί πατά προς τα αριστερά (5ο βήμα) με ταυτόχρονη αιώρηση των χεριών προς τα εμπρός (6ο βήμα) το αριστερό πατά αριστερά με αιώρηση χεριών προς τα πίσω (7ο βήμα) το δεξί πατά αριστερά με ταυτόχρονη αιώρηση των χεριών μπροστά πάτημα-λύγισμα στο αριστερό (8ο βήμα) και πάτημα δεξιού ποδιού πίσω από το αριστερό για να ακολουθήσουν τα 4επιτόπια τριαράκια με σουστάρισμα. (9ο & 10ο βήμα) δεξιό τριαράκι στην διάσταση (11ο & 12ο βήμα) αριστερό τριαράκι στην διάσταση (13ο & 14ο βήμα) δεξιό τριαράκι στην διάσταση (15ο & 16ο βήμα) αριστερό τριαράκι.
Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

tasos kokovidis

Καλόν κορίτσ' καλόν κορίτσ καλόν και ευλογημένον,
'ση χώραν φαίνετ' άσχεμο λελεύ' ατό σ' εμέν εν' φωταγμένον.

 

Καλόν κορίτσ' εχόρευαν τ' εμόρφα τα κορτσόπα,
τα κάλια τουν εσίουσαν λελεύ' ατό αμόν μανουσακόπα.

 

Καλόν κορίτσ' για χώρεψον εσύ τεμόν Φραντάλα,
τ' αμάραντα μαραίν' πουλί μ' λελεύ' ατό και τέσον η εγκάλια.

 

Καλόν κορίτσ' για χώρεψον εσύ τεμόν αρνόπον,
ατού σ' ασπρά τα κόρφεα σου λελεύω σε θα φτάγω τσαλιμόπον.

 

Κελ-κίτ

Σύλλογος Ποντίων Πολυκάστρου

Κωμόπολη μεταξύ Σεβάστειας και Νικόπολης.
Η ονομασία είναι τούρκική και σημαίνει "έλα και φύγε" (κελ =έλα, κίτ = φύγε). Κυρίαρχα μουσικά όργανα είναι η λύρα, ο ζουρνάς και το νταούλι Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Κουνιχτόν

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΝΙΚΟΣ ΖΟΥΡΝΑΤΖΙΔΗΣ

Χορός της Νικόπολη ς (Αξίκιοι) ή Ομάλ Νικόπολη ς (Γαράσαρη), ονομασία που πήρε ο χορός στην Ελλάδα.
Τα μουσικά όργανα που συνοδεύουν το χορό είναι η λύρα ή ο ζουρνάς με το νταούλι Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Κοριτσί χορόν

ΑΚΡΙΤΕΙΑ 2013. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΝΤΙΩΝ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ

Χορευόταν σε όλο τον Πόντο.
Στον Ανατολικό Πόντο τα χέρια κρατιούνται από τις παλάμες και μπορούν να είναι στην ανάταση ή με λυγισμένους τους αγκώνες ενώ στον Δυτικό Πόντο το κράτημα είναι από τους ώμους (Σαμψούντα). Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι επτάσημος 7/8 (2-2-3).

Κοτσάκι(ν)

Αντικριστός ζευγαρωτός χορός (καρσιλαμάς) στην περιοχή της Νικόπολης (Γαράσαρη) ή Κετσέκ Κετσέκ.
Ονομασία του χορού σε χωριά της Τραπεζούντας.
Κυρίαρχα όργανα ήταν ο ζουρνάς με το νταούλι και η λύρα. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Κότσαρι

(Χοροστάσι,

 

Η προέλευση του χορού είναι από το Κάρς και χορευόταν κυρίως από Έλληνες του Καυκάσου και της πρώην ΕΣΣΔ. Στην Ελλάδα το Κότσαρι απέκτησε πλέον Πανποντιακό χαρακτήρα αφού χορεύεται από όλα σχεδόν τα συγκροτήματα και είναι ίσως ο περισσότερο φημισμένος χορός μετά τον χορό Σέρα. Αν και είναι μεικτός χορός χρησιμοποιείται από ορισμένα συγκροτήματα σαν καθαρά αντρικός με πολεμικό ύφος αφού δημιουργήθηκαν και οι ανάλογες φιγούρες από τους χοροδιδασκάλους. (Συμβολή στην έρευνα του Ποντιακού χορού Ν Ζουρνατζίδη).

 

Εικάζεται ότι το όνομα του χορού προέρχεται από τον τρόπο που αυτός χορεύεται. Συγκεκριμένα, τα δύο κουτσά βήματα (κοτσά) εκτελούνται στα πρώτα τέσσερα μέτρα του χορού με χτύπημα της φτέρνας (στα Ποντιακά κότσ' ) στο έδαφος ενώ το άλλο πόδι ταυτόχρονα άρετε (δηλαδή ο χορός άρει το κότς΄ έτσι προκύπτει το Κότσαρι.

 

Ο χορός Κότσαρι παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα χωρίς τραγούδι. Οι Αρμένιοι τον ονομάζουν Κοτσαρί, υπάρχουν πολλές παραλλαγές του χορού με την ονομασία αυτή ενώ και το ύφος είναι επίσης διαφορετικό.

 

Χορογραφία
Ο χορός είναι μεικτός δεξιόστροφος έχει 8 βήματα η λαβή είναι από τους ώμους, ενώ ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8
Πάτημα-χτύπημα του αριστερού ποδιού στον τόπο και ταυτόχρονη άρση του δεξιού προς τα πλάγια με τσάκισμα-λύγισμα του γόνατος (βήμα 1) πάτημα δεξιού ποδιού στο έδαφος με ταυτόχρονη άρση του αριστερού με κάμψη από το γόνατο (βήμα 2) πάτημα-χτύπημα του αριστερού ποδιού στον τόπο και ταυτόχρονη άρση του δεξιού προς τα πλάγια με τσάκισμα-λύγισμα του γόνατος (βήμα 3) κλότσημα δεξιού ποδιού λοξά αριστερά προς το κέντρο του κύκλου μπροστά και πάνω από το αριστερό (βήμα 4). Πάτημα δεξιού ποδιού προς τα δεξιά και λίγο πιο μπροστά από το αριστερό (βήμα 5) πάτημα του αριστερού ποδιού πίσω από το δεξί (βήμα 6) πάτημα δεξιού στην διάσταση δεξιά (βήμα 7) και κλείσιμο αριστερού δίπλα στο δεξί (βήμα 8).

tasos kokovidis

Κοτσιχτόν Ομάλ΄

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΝΙΚΟΣ ΖΟΥΡΝΑΤΖΙΔΗΣ

Χορευόταν με μικρές παραλλαγές σε όλες σχεδόν τις περιοχές του Πόντου. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8. Επειδή υπάρχουν πολλές μελωδίες, το τριάρι αλλάζει θέση ανάλογα με τη μελωδία, π.χ. 3-2-2-2 ή 2-3-2-2 ή 2-2-3-2 ή 2-2-2-3.

ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Κούσερα

Σύλλογος Ποντίων Ελευθερίου Κορδελιού

Χωριό της Ματσσύκας από το οποίο πήρε την ονομασία του.
Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα χωρίς τραγούδι και έχει ορισμένη μελωδία. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι δίσημος .2/4 ή 4/8 (2-2).

Effie_Kars

Λαφράγκα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΛΕΡΟΥ

Χορευόταν από Πόντιους με καταγωγή από την Σαμψούντα.
Η μουσική του μοιάζει με αυτή του Κότσαρι και παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα, χωρίς τραγούδι. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

artemisleros

Λέτσι

ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Χορός της περιοχής Κάρς.
Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εξάσημος 6/8 (3-3). Σήμερα πολλοί οργανοπαίκτες το παίζουν και σε 7/8 (2-2-3).

Λετσίνα

  ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Λαογραφικά στοιχεία
Αναφέρεται ότι Λετσίνα στα Τούρκικα σημαίνει Γερακίνα lecin είναι το γεράκι (δεν επιβεβαιώθηκε). Είναι χορός του Καρς σε πολύ γρήγορο ρυθμό, με έντονες κινήσεις και σήκωμα των πελμάτων ψηλά από το έδαφος κάτι που χαρακτηρίζει εξάλλου αυτήν την περιοχή. Δεν συνοδεύεται από τραγούδι και παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα (και από κλαρίνο).
Σύμφωνα με τους Γεωργούλη Κουγιουμτζίδη και Χρύσανθο Θεοδωρίδη (πολύ μεγάλοι καλλιτέχνες του Ποντιακού χώρου, με καταγωγή από το Κάρς που δυστυχώς δεν βρίσκονται στην ζωή) o χορός πηγαίνει προς τα δεξιά Ν. Ζουρνατζίδης (Συμβολή στην Έρευνα το Ποντιακού Χορού).
Ο ρυθμός είναι επτάσημος 7/8.

Χορογραφία
Μεικτός χορός που χορεύεται σε κλειστό κύκλο και έχει 16 βήματα. Η αρχική λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια κάθετα στο έδαφος. Με μέτωπο και την φορά του σώματος λοξά αριστερά και ξεκινώντας με το δεξί πόδι (που προπορεύεται συνεχώς του αριστερού) κάνουμε 6 βήματα-αναπηδήσεις προς τα αριστερά. Μετά κάνουμε 3 βήματα προς τα πίσω και δεξιά πάνω στην νοητή περιφέρεια του κύκλου που κινείται ο χορός, ξεκινώντας με το δεξί πόδι. Το σώμα είναι σε κάμψη δηλαδή σκυμμένο με φορά προς τα αριστερά. Τα χέρια κάνουν 2 αιωρήσεις πίσω-μπρος (δεξί πόδι-χέρια πίσω, αριστερό πόδι-χέρια μπροστά, δεξί πόδι-χέρια πίσω βήματα 7,8,9). Στη συνέχεια με το σώμα στραμμένο προς το κέντρο του κύκλου αναπηδούμε στο δεξί πόδι σηκώνοντας τα χέρια στην ανάταση, και "καρφώνουμε" τη μύτη του αριστερού ποδιού μπροστά από το δεξί (βήμα 10) πάτημα αριστερού πίσω στην προηγούμενη θέση (βήμα 11), αναπήδηση στο αριστερό και κάρφωμα της μύτης του δεξιού ποδιού μπροστά από το αριστερό (βήμα 12) πάτημα δεξιού πίσω στον τόπο (βήμα 13) αναπήδηση στο δεξί με κάρφωμα της μύτης του αριστερού μπροστά από το δεξί (βήμα 14), πάτημα αριστερού πίσω στον τόπο δηλ. στην νοητή περιφέρεια του κύκλου (βήμα 15) αναπήδηση στο αριστερό και κάρφωμα της μύτης του δεξιού ποδιού μπροστά από το αριστερό (βήμα 16). Στα τελευταία βήματα-αναπηδήσεις ο κορμός παραμένει σταθερός και έχουμε μια κυκλική κίνηση από τη μέση και κάτω όταν οι μύτες των ποδιών καρφώνουν μπροστά).

tasos kokovidis

Μαντήλια

Κέντρο Μελέτης Παραδοσιακών Χορών Κύκλος

Ζευγαρωτός αντικρυστός χορός της περιοχής Κιουμούσ’ Ματέν.
Τα συνηθισμένα όργανα ήταν το βιολί με το ούτι και η λύρα. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Nikos Dimitriadis

Μάρς

Σκοπός του γάμου της περιοχής Κάρς.
Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

 

Μαύρον Πεγάδ΄ (Καρά πουνάρ)

Σύλλογος Ποντίων Ελευθερίου Κορδελιού

Πήρε το όνομά του από το ομώνυμο χωριό της Μπάφρας.
Σαν όργανα χρησιμοποιούνται συνήθως ο ζουρνάς με το νταούλι, η λύρα και ο κεμανές (η). Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 (3-2-2-2).

Μητερίτσα

 χορευτικό του συλλόγου ΠΟΝΤΙΩΝ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ[Θεσσαλονικης] .ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ

Χορευόταν στην Τραπεζούντα και στα παράλια αστικά κέντρα.
Παίζεται περισσότερο με λύρα και λιγότερο από τα άλλα μουσικά όργανα. Συνοδεύεται από τραγούδι, στη νεοελληνική, από το οποίο πήρε και το όνομά του. Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

Μονόν χορόν (Τεκ καϊτέ)

Σύλλογος Ποπντίων Ελευθερίου Κορδελιού

Χορός της Μπάφρας του Πόντου.
Σαν όργανα χρησιμοποιούνται ο ζουρνάς με το νταούλι, η λύρα και ο κεμανές (η). Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

Μουζενίτ΄κον

Μουζενίτ΄ κον Αργυρούπολης

Μούζενα χωριό της Αργυρούπολης από όπου πήρε το όνομά του, ή Κιμισχαναλίδικον ονομασία που πήρε ο χορός στην Ελλάδα.
Παίζεται περισσότερο με λύρα, χωρίς τραγούδι Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Μωμο(γ)έρια (τα) ή τη Μωμο(γ)ερί ή Κοτσαμάνια (τα)

Είναι ένα από τα έθιμα και γενικά από το λαϊκό Πολιτισμό των Ελλήνων του Πόντου το οποίο παρουσιάζει ιδιαίτερο εθνολογικό και δραματολογικό ενδιαφέρον.
Τα δρώμενα των μασκαρεμένων ομάδων παρουσιάζονται κατά την περίοδο του Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα - Πρωτοχρονιά - Θεοφάνια). Σαν προθεατρικές μορφές θεάτρου αποτέλεσαν τους προπομπούς του έντεχνου λαϊκού ερασιτεχνικού θεάτρου στις δύο ακτές του Εύξεινου Πόντου, τη νότια (Μικρασιατικός Πόντος) και τη βόρεια (Καύκασος, Ρωσία).
Είναι αυτοσχέδιος λαϊκός θίασος, που εμφανίζονταν στα σπίτια, τα σταυροδρόμια και τις πλατείες των χωριών και των πόλεων του Πόντου και έστηναν μικρές ή μεγάλες παραστάσεις έχοντας κατά τόπους διαφορετικές ονομασίες.
Το όνομα Μωμό(γ)ερος είναι σύνθετο από τη λέξη μώμος (σκώπτης, ψόγος, μέμψις) και γέρος (ποντιακά γέρον = γέρων - γέροντος). Η καταγωγή των εθιμικών αυτών παραστάσεων είναι άγνωστη, σίγουρα όμως μακραίωνη, προχριστιανική, χαμένη στα βάθη των αιώνων. Το αρχικό τους περιεχόμενο, το οποίο διαφαίνεται από τα θεατρικά δρώμενα, ήταν μαγικοθρησκευτικό και ο σκοπός τους συνίστατο, στο να προκαλέσουν την καλοχρονιά, καθώς και τη γονιμότητα της γης και της φύσης, γι’ αυτό και οι θίασοι εμφανίζονταν την Πρωτοχρονιά και κατ’ επέκταση τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνια, δηλ. γύρω στις χειμερινές τροπές του ήλιου, τότε που ο σπόρος αρχίζει να "ανασταίνεται" μέσα στο χώμα. Οι περισσότεροι πυρήνες των θεμάτων στα λαϊκά δρώμενα των Μωμόγερων είναι σχετικοί με αυτήν την αρχέγονη αγροτική και μαγική λατρεία, καθώς και με το συμβολικό και ομοιοπαθητικό περιεχόμενό της.
Ο χορός μπορεί να εκτελείται από όλη την ομάδα ή από ορισμένα άτομα. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα και συνοδεύεται από τραγούδι σε διάφορες μουσικές παραλλαγές. Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

Ντολμέ ή Τσολμέ

Χορός της περιοχής του Όφη που βρίσκεται ανατολικά της Τραπεζούντας.
Παιζόταν με έναν συγκεκριμένο σκοπό, συνήθως με λύρα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Ομάλ (Κάρς)

Χορός της περιοχής Κάρς.
Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα καθώς και με κλαρίνο και συνοδεύεται από τραγούδι, ή Παϊπούρτ ονομασία του χορού από την ομώνυμη πόλη νοτιοανατολικά της Αργυρούπολης. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Ομάλ΄ απλόν ή Ομάλ΄ Μονόν

Χορός από την Τραπεζούντα και Αργυρούπολη.
Τον συναντάμε ακόμη σε διαφορετικές μελωδίες, στην Τσιμερά (αρχαία Δωρίλη) και σε παραλλαγές σε πολλές περιοχές του Πόντου. Παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα και συνοδεύεται από τραγούδι. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Ομάλι(ν) ή Τζανί μ΄Αμάν΄

Το Ομάλ Aπλό ή Μονόν είναι δεξιόστροφος απλός χορός. Στην Ποντιακή διάλεκτο-Ομάλ' σημαίνει ομαλός, επίπεδος. Παίζεται σε διαφορετικές μουσικές μελωδίες στην Τσιμερά της Αργυρούπολης, στην Τραπεζούντα αλλά και σε άλλες περιοχές του Πόντου.
Είναι μεικτός και χορεύεται σε κλειστό κύκλο με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες. Ο χορός έχει 6 βήματα και κινείται πάνω σε νοητή περιφέρεια από τα οποία τα 4 γίνονται προς τα δεξιά και τα δύο αριστερά. (1ο βήμα) Πάτημα του δεξιού ποδιού προς τα πίσω & δεξιά στη διάσταση (2ο) το αριστερό περνά μπροστά από το δεξί (3ο) το δεξί μετακινείται δεξιά (4ο) έρχεται και κλείνει το αριστερό δίπλα στο δεξί. Το αριστερό πατά πίσω αριστερά στην διάσταση (5ο βήμα δηλαδή στην νοητή περιφέρεια της αρχικής θέσης), (6ο) κλείσιμο του δεξιού ποδιού δίπλα στο αριστερό.
Ο ρυθμός του χορού είναι τετράσημος 4/4 (2/2).

tasos kokovidis

Ουτσάϊ

 Το Ούτσαϊ είναι Ποντιακός χορός. Χορεύεται σε δέκα βήματα και τον χαρακτηρίζει το έντονο τρέμουλο. Προέρχεται από την περιοχή της Νικόπολης. Είναι γνωστός επίσης και σαν Ούτσαλτι (3-6 στα Τούρκικα), ή Ουτσαγιαχ Κουνιχτόν (Αξίκιοι) ή και Ομάλ Γαρασάρης, ονομασία του χορού που δόθηκε στην Ελλάδα. Η θέση των χεριών κατά την διάρκεια του χορού μπορούν να είναι σε κατακόρυφη θέση με πολύ έντονο τρέμουλο στα χέρια η σε ανάταση στα 3 πρώτα βήματα, η με λυγισμένους τους αγκώνες προς το κέντρο του κύκλου. Επίσης τα χέρια στα 3 πρώτα βήματα μπροστά μπορούν να κάνουν την κίνηση πίσω εμπρός πίσω ανάλογα με τον ρυθμό. Με αυτή την ιδιαιτερότητα χορευόταν ο χορός στα χωριά Καρακεβεζίτ, Κόρατσα, Κοινίκι.

http://el.wikipedia.org

Πατούλα

Η ονομασία του χορού στον Δυτικό Πόντο ή Πιπιλομάταινα, ονομασία του χορού στον Ανατολικό πόντο.
Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα και συνοδεύεται από τραγούδι. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 (2-2-2-3).

 

Πιτσάκ (Χορός των μαχαιριών)

Καλλιτεχνική Στέγη Ποντίων  

Είναι γνωστός και ως χορός των μαχαιριών. Στο χορό αυτό παίρνουν μέρος μόνο 2 χορευτές.

Πολλοί θεωρούν ότι το πιτσάκ’ (πιτσάκ΄οιν ), Κλείνει το χορό Σέρρα, ο οποίος είναι ομαδικός, προσθέτοντας ότι τα 2, πλέον, δυνατά παλικάρια συνεχίζουν την όρχηση και μετά τη Σέρρα, όταν οι υπόλοιποι χορευτές κουράζονταν και αποσύρονταν.

Το πιτσάκ’ είναι γνωστός χορός στον Πόντο από την αρχαία εποχή και η πλοκή του χορού είναι παρόμοια μ’ αυτήν που παρουσιάζει ο Ξενοφών. Όπως και τότε, έτσι και στον Πόντο, ο χορός χορευόταν από 2 χορευτές που κρατούσαν μαχαίρια, με κατάληξη τον εικονικό θάνατο του ενός. Ο νικητής της διαμάχης κέρδιζε την καρδιά μιας νέας κοπέλας, για χάρη της οποίας και δίδονταν αυτή η διαμάχη

Πυρρίχιος

Ο πιο σημαντικός ίσως χορός των Ελλήνων Ποντίων είναι ο χορός Σέρρα ή Πυρρίχιος. Όχι γιατί είναι ο πιο διαδεδομένος, αλλά γιατί είναι ο πιο γνωστός ακόμη και σε άτομα μη ποντιακής καταγωγής.
Οι πληροφορίες που μπορεί να πάρει κάποιος για το χορό από διάφορα site στο διαδίκτυο είναι πολλές και συγκεχυμένες. Αναφέρεται ο Πύρρος ή Νεοπτόλεμος ως το πρόσωπο από το οποίο πήρε το όνομα του ο χορός (Πίνδαρος, Λουκιανός). Επίσης πως ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές λέει ότι προέρχεται από τον Λάκωνα Πύρριχο, ενώ ο Στράβων και ο Πολυδεύκης τον συνδέουν με τον Κρητικό Πύρριχο.
Εδώ λοιπόν υπάρχει μια σύγχυση πολύ συχνή. Γιατί τα παραπάνω δεν αφορούν την προέλευση του χορού. Αφορούν μόνο την ετυμολογία του.
Αυτός είναι ο λόγος που κάποιοι υποστηρίζουν πως ο χορός έχει κρατήσει μόνο το αρχαίο όνομα χωρίς να έχει ουσιαστικές καταβολές από την Αρχαιότητα. Ας δούμε όμως –μακριά από οποιοδήποτε site– τι υποστηρίζουν οι ίδιοι οι αρχαίοι συγγραφείς για τη δημιουργία του χορού:
Οι αρχαίοι συγγραφείς θεωρούν δημιουργό του τη θεά Αθηνά (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Λουκιανός, Όμηρος). Σύμφωνα με τη μυθολογία η θεά Αθηνά ήταν η πρώτη που χόρεψε τον πυρρίχιο τη στιγμή που ξεπήδησε από το κεφάλι του Δία (δεν γεννήθηκε), με πλήρη πολεμικό εξοπλισμό. Από τον Πλάτωνα μάλιστα πληροφορούμαστε την προέλευση του ονόματος της θεάς: «Παλλάδα» επειδή αυτή κατά την εκτέλεση του χορού «πάλλεται». Η Αθηνά τον χόρεψε επίσης μετά τη νίκη επί των Τιτάνων, και εκείνη τη στιγμή τον δίδαξε η ίδια στους ανθρώπους.
Επειδή όμως ο πυρρίχιος δεν είναι μόνο χορός αλλά και μουσική, πρέπει να κοιτάξουμε αν τα παραπάνω επιβεβαιώνονται από τη Θεωρία της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής. Όπως είναι γνωστό, η θεωρία της αρχαίας ελληνικής μουσικής έχει σωθεί και μάλιστα υπάρχουν αρκετά συγγράμματα, π.χ. Αριστόξενος, Ευκλείδης, Αλύπιος και πολλοί άλλοι… Σύμφωνα με αυτήν, πυρρίχιος είναι οποιοσδήποτε χορός σε 7 χρόνους. Οι χοροί αυτοί, οι πυρρίχιοι, είναι το γένος το λεγόμενο «επίτριτον» ή «επί τρίτων». Το γένος αυτό είναι αφιερωμένο στη θεά Αθηνά –ο ιερός αριθμός 7 , ο οποίος δεν γεννάει και δεν γεννιέται αρμόζει μόνο σε αυτήν που δεν γεννήθηκε και δεν γέννησε ποτέ–, όπως οι χοροί σε πέντε χρόνους (παιάνες) είναι αφιερωμένοι στον Απόλλωνα, οι χοροί σε εννιά χρόνους είναι αφιερωμένοι στον Δία κλπ.
Ο πυρρίχιος ως πολεμικός χορός δεν ήταν ο μόνος. Αυτή είναι μια άλλη σύγχυση που πρέπει να ξεκαθαριστεί.
Πολεμικοί χοροί ήταν πολλοί, όπως οι παιάνες (πανελλήνια), ο καλαβρυσμός (Θράκη και Καρία Μικράς Ασίας), ο τελεσίας (Μακεδονία), η καρπαία (Θεσσαλία) κ.ά. Κανένας όμως από αυτούς δεν ονομάζεται πυρρίχιος, παρότι όλοι είναι πολεμικοί. Αυτό πρέπει να γίνει ξεκάθαρο γιατί πολλοί οι οποίοι δεν έχουν μελετήσει τη θεωρία της αρχαίας ελληνικής μουσικής ονομάζουν σωρηδόν τους πολεμικούς χορούς πυρρίχιους, ώστε να ονομάζεται πυρρίχιος μέχρι και ο τσάμικος – κάτι που για τους αρχαίους θα ήταν τουλάχιστον αστείο!
Σημαντικός ήταν ο πυρρίχιος στη λατρεία της Άρτεμης, κατά την οποία οι χορευτές ήταν γυναίκες (ο Καλλίμαχος ονομάζει αυτόν τον πυρρίχιο «πρύλις»). Η Άρτεμις όπως είναι γνωστό ήταν η προστάτιδα των Αμαζόνων. Οι Αμαζόνες όμως ζούσαν στον Εύξεινο Πόντο και ήταν κόρες του Άρη (πολεμικός θεός). Όλα αυτά μόνο τυχαία δεν μπορούν να είναι…
Τέλος δεν πρέπει να παραλείψουμε να αναφέρουμε τα μουσικά όργανα τα οποία συνόδευαν τον πυρρίχιο. Από την Αρχαιότητα ο πυρρίχιος εκτελούνταν μόνο με πνευστά όργανα. Ο λόγος είναι ότι τα πνευστά όργανα είναι κατεξοχήν πολεμικά (Άρης), σε αντιδιαστολή με τα έγχορδα τα οποία θεωρούνταν όργανα του Απόλλωνα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε επίσης πως τη στιγμή του πολέμου οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πνευστά όργανα του τύπου του ζουρνά στην οπισθοφυλακή του στρατεύματος.
Συμπερασματικά, για να ονομαστεί κάποιος σύγχρονος χορός ως συνέχεια του αρχαίου πυρρίχιου πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά: 1ον να είναι σε 7 χρόνους, 2ον να είναι πολεμικός, 3ον να παίζεται με πνευστά όργανα.
Για παράδειγμα: Ο συρτός καλαματιανός (όπως και πολλοί άλλοι ελληνικοί χοροί) είναι σε 7 χρόνους αλλά δεν είναι σε καμία περίπτωση πολεμικός χορός· ο τσάμικος είναι πολεμικός χορός αλλά δεν είναι σε 7 χρόνους, κ.ο.κ. Συνεπώς μόνο ο πυρρίχιος των Ελλήνων Ποντίων μπορούμε να πούμε πως είναι η συνέχεια του αρχαίου πύρριχου, στη μορφή που διασώζεται με αγγείον ή ζουρνά.

Σαμσόν

 

Λαογραφικά στοιχεία
Σαμσούν (Samsun) στην Τούρκικη γλώσσα ονομάζεται η πόλη Σαμψούντα (Αμισός) του Πόντου η οποία κατά τον γεωγράφο Στράβωνα ιδρύθηκε από τους Ίωνες της Μιλήτου το 800 περίπου Π.Χ. (Δυτικός Πόντος, Σάββας Καλεντερίδης σελ., 254, 255). Ο χορός Σαμσόν πρωτοχορεύτηκε από Οφλήδες (με καταγωγή από την περιοχή του Όφη στον Πόντο) του Ν. Πιερίας (Νέα Τραπεζούντα, Κορινός) που έμαθαν τον χορό από τον Σαμψούντιο Μακάρ ή Μακάριο Χατζηκωνσταντινίδη την περίοδο που πρωτοήρθαν από τον Πόντο και ζούσαν στο ίδιο χωριό το Καλλίκρουνο Δράμας (Πάστροβα ήταν η παλιά ονομασία) που ήταν και το χωριό της πρώτης τους εγκατάστασης στην μητροπολιτική Ελλάδα.
Κατά το Σωτήρη Λυκίδη γεννημένο το 1926, χορευόταν αντί για τον χορό «Σέρα» στην περιοχή αυτή του Πόντου (Ν. Ζουρνατζίδης Συμβολή στην Έρευνα του Ποντιακού Χορού).

 

Χορογραφία
Δεξιόστροφος χορός με τα χέρια παράλληλα προς το σώμα στο μέρος του χορού που είναι αργός, ενώ όταν γίνει γρήγορος ανεβαίνουν στην ανάταση. Έχει 12 βήματα με έντονο τρέμουλο.
Ξεκινώντας το δεξί πόδι πατά δεξιά σε μικρή απόσταση και το αριστερό ακολουθεί (δεξί-αριστερό-δεξί-αριστερό-δεξί). Στο 6ο βήμα το αριστερό έρχεται και κλείνει στην μύτη του δεξιού ποδιού, στο 7ο το αριστερό πατά ελαφρώς αριστερά και 8ο το δεξί έρχεται να κλείσει στην μύτη του αριστερού, 9ο & 10ο το δεξί πατά στην προηγούμενη θέση του και έρχεται να κλείσει το αριστερό στην μύτη του, 11ο & 12ο η διαδικασία επαναλαμβάνεται από την αριστερή πλευρά.

 

Ο ρυθμός του χορού είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2)

tasos kokovidis

Σαρί Κουζ΄

Χορός που τον συναντάμε με χορευτικές παραλλαγές σε πολλές περιοχές του Πόντου, με την ίδια ονομασία ή και διαφορετική μουσική (Κάρς, Τραπεζούντα, Αργυρούπολη, Χερίανα κ.λ.π.). Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8 (2-3).

Σαρί Κουζ΄ Παλαϊας

Χορός από την Παλαΐα του Καρς.
Έχει διαφορετική χορευτική μορφή. Είναι ο μόνος χορός που πηγαίνει με την πλάτη προς τα πίσω. Χορεύεται στο προάστιο Παλαΐα της Αλεξανδρούπολης όπου ζουν Πόντιοι με καταγωγή από την Παλαΐα του Καρς. Μικτός χορός. Ο ρυθμός του είναι 5/8 (2-3).

Σαρί Κουζ΄ Λαγγευτόν (Ατλαμασί)

 

Χορός από την Πάφρα του Πόντου, με διαφορετική μουσική.
Μεικτός χορός. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο. ο ρυθμός του είναι κυρίως πεντάσημος αλλά έχει διάφορες παραλλαγές στην ρυθμική αγωγή. Ο ρυθμός του είναι 5/8 (2-3).

Σαρί Κουζ΄ (Μπάφρα)

Στη Μπάφρα συναντάμε το χορό με το ίδιο όνομα αλλά με τελείως διαφορετική μουσική και βήμα. Η μουσική παίζεται με ζουρνά και νταούλι ή λύρα ή κεμανέ (η). Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Σερανίτσα ή Εικοσιένα ή Χεριανίτσα ή Χεϊριανίτσα

Ο χορός σήμερα είναι περισσότερο γνωστός σαν Σερανίτσα ή Χερανίτσα ή Χεϊρανίτσα (επειδή χορεύονταν στην Χερίαινα της Αργυρούπολης του Πόντου), ονομάζεται και Εικοσιένα (γιατί σχημάτιζε στο έδαφος το 21 ή επειδή παλαιότερα μετρούσαν 21 βήματα). Στην Αργυρούπολη συναντιέται επίσης με την ονομασία Αρμενίτ΄σσα (δηλαδή Αρμένισσα κατά τον συγγραφέα Χ. Σαμουηλίδη). Στοιχεία παρμένα από το βιβλίο του Ν. Ζουρνατζίδη: Χοροί του Πόντου.
Κατά τον Μιχάλη Καραβελά χοροδιδάσκαλο, ομιλητή στην 2η Πανελλήνια Ημερίδα της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος με θέμα: Σεμινάριο χορού, Χερριανίτσα είναι ονομασία που δόθηκε εδώ στην Ελλάδα από την Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης στης αρχές της δεκαετίας του "60" επειδή τότε επικρατούσε ένα χάος διότι απέδιδαν στον χορό αυτό διάφορες ονομασίας. Η ονομασία που έφερε στον Πόντο ήταν Εικοσιένα.
Χορογραφία
Μεικτός δεξιόστροφος χορός που έχει 16 βήματα και που προπορεύεται πάντα το δεξί πόδι. Η λαβή είναι με τα χέρια παράλληλα προς το σώμα και το κράτημα από την παλάμη στα δεξιά και στα αριστερά βήματα και πάντα στην ανάταση όταν χορεύεται το Διπλόν Τίκ (4 τριαράκια).
Ο χορός ξεκινά με απότομο κοντινό πάτημα του δεξιού ποδιού προς το κέντρο του κύκλου (1ο βήμα) ακολουθεί πάτημα στο αριστερό πόδι που κινείται πάντα στην νοητή περιφέρεια (λίγο πιο πίσω από το δεξί 2ο βήμα), το δεξί πατά προς τα δεξιά (3ο βήμα) και (4ο βήμα) πάτημα αριστερού στον τόπο ή και λίγο αριστερά με ταυτόχρονη αιώρηση των χεριών πίσω (τα βήματα αυτά είναι μεγαλύτερα από αυτά που εκτελούνται προς τα αριστερά και μπορεί να είναι επιτόπια). Στη συνέχεια το δεξί πατά προς τα αριστερά (5ο βήμα) αιώρηση των χεριών προς τα εμπρός (6ο βήμα) το αριστερό πατά αριστερά με αιώρηση χεριών προς τα πίσω (7ο βήμα) το δεξί πατά πίσω από το αριστερό και (8ο βήμα) το αριστερό έρχεται και κλείνει δίπλα στο δεξί. Ακολουθεί Διπλόν Τίκ με τα χέρια στην ανάταση (4 τριαράκια) βήματα 9ο -16ο).

tasos kokovidis

Σέρρα ή Τρομαχτόν

 Σπουδαιότερος από του χορούς του Πόντου είναι ο Πυρρίχιος (χορός της φωτιάς), που αποτελεί αρχαιοελληνική πολιτισμική κληρονομιά. Τον χόρεψαν οι Κουρήτες, οι Αθηναίοι στα Παναθήναια και οι Λάκωνες στα Διοσκούρεια. Οι Έλληνες του Πόντου τον διατήρησαν ζωντανό έως τις μέρες μας.

Ο Πυρρίχειος είναι οπωσδήποτε πολεμικός χορός και χορεύεται με όπλα. Ο Αριστοφάνης (450-388 π.Χ) αναφέρει ότι αυτός ο χορός ήταν στρατιωτικός και ένοπλος, ο δε Πλάτων (427-347 π.Χ.) περιγράφει τον Πυρρίχειο ως πολεμικό χορό με φάσεις άμυνας και επίθεσης και με τους χορευτές παρατεταγμένους με τα όπλα τους σε στρατιωτική διάταξη. Ο Όμηρος τον θεωρούσε ως ένα από τους σπουδαιότερους χορούς. Ο Πυρρίχειος χορός λέγεται και Σέρρα, επειδή χορευόταν κυρίως κοντά στον ποταμό Σέρρα της Τραπεζούντας.

 

Οι γρήγορες κινήσεις του σώματος, η σύσφιξη των χορευτών μεταξύ τους, η βίαια στροφή των ποδιών στο δάπεδο, οι συσπάσεις των μυών του σώματος, ο ενθουσιασμός που καταλαμβάνει τους θεατές όταν βλέπουν τους χορευτές, όλα αυτά προσδίδουν αίγλη και πρωτοτυπία στο χορευτικό αυτό σύμπλεγμα. Μπορεί κάποιος να κατατάξει τον Πυρρίχιο μεταξύ των διασημοτέρων χορών.

 

Παλαιότερα, ο Πυρρίχιος λεγόταν στην Κύπρο "πρόλις", στην Μακεδονία "τελεσίας", στην Κρήτη "ορδίτης ή επικρήδιος" στη Θράκη "κλαβρισμός". Παραλλαγές του, σήμερα, στην Κρήτη είναι ο Πεντοζάλης (ή Πεντοζάλι) και ο πηδηχτός.

Στενά δρόμια (Ταρατσού Σοκακλάρ

Χορός της Μπάφρας του Πόντου.
Σαν όργανα χρησιμοποιούσαν το ζουρνά με το νταούλι, τη λύρα και κεμανέ (η). Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Τάμσαρα (Τραπεζούντα)

Ο χορός αυτός έχει σαν βάση το Διπάτ’ και χορευόταν σε χωριά της Τραπεζούντας. Η μουσική του είναι παραλλαγή της Πιπιλομμάταινας και παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι εννεάσημος 9/8 (2-2-2-3).

Τάμσαρα

 

Στην περιοχή της Νικόπολη ς τον συναντάμε με την ίδια ονομασία, σε μουσική παραλλαγή και με διαφορετικό βήμα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός.

Τέρς΄

Χορός της περιοχής του Ακ Νταγ Ματέν.
Ο πρώτος και ο τελευταίος κρατάνε μαντήλι ενώ ο τελευταίος σέρνει το χορό, κάνοντας ανάποδο σπιράλ. Συνοδεύεται από βιολί (που αντικατέστησε τον κεμανέ) και ούτι, καμιά φορά και ντέφι, ή από ζουρνά και νταούλι. Χορεύεται κυκλικά. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Τέρς΄

Χορός της περιοχής Κιουμούσ’ Ματέν.
Τα βασικά μουσικά όργανα είναι το βιολί (που αντικατέστησε τον κεμανέ) και το ούτι ή η λύρα, ενώ συνοδεύεται από τραγούδι Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Τιβ-τιβ-τιβ-τάνα

Χορός στην Τραπεζούντα.
Παραλλαγή του χορού Πιπιλομμάταινα ή Κόρη - Κοπέλα, ονομασία του χορού στη Γαλίανα Τραπεζούντας με διαφορετική μουσική και τραγούδι Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 (2-2-2-3).

Τίζ

Χορός στην περιοχή του Ακ Ντάγ Ματέν.
Χορεύεται κυκλικά και ο πρώτος κρατάει μαντήλι. Σαν μουσικά όργανα χρησιμοποιούνται το βιολί (αντικατέστησε τον κεμανέ)και το ούτι, ο ζουρνάς και το νταούλι. Σπανίως σαν όργανο συνοδείας εμφανίζεται το ντέφι. Μεικτός χορός. Ο ρυθμός είναι τετράσημος 4/4 (2-2).

Τικ

 Είναι κυκλικός, μεικτός χορός, η ονομασία του οποίου σημαίνει ολόρθα ( τίκια ), υπονοώντας τη στάση που παίρνουν οι χορευτές στη διάρκεια του. Επιπλέον, ενώ χορεύουν οι συμμετέχοντες, φωνάζουν τίκια ή έμορφα. Άλλωστε η ορθή στάση των χορευτών αποδεικνύει την ελληνικότητα του συγκεκριμένου χορού, γιατί σε αντίθεση με τους ανατολικούς χορούς, οι ελληνικοί χοροί χορεύονται σε ορθή στάση.

Και αυτό που κυρίως τους διακρίνει, όπως άλλωστε και τους αρχαιοελληνικούς είναι η μη κίνηση της μέσης. Το τίκ όταν χορεύεται επί τόπου, ονομάζεται “σο γόνατον” ενώ άλλη μορφή του χορού είναι το “μονόν τίκ”, χορός της περιοχής Ματσούκας. Αξίζει ν’ αναφερθεί, ότι το τίκ χορεύεται και από τους Τούρκους, που ενώ ισχυρίζονται ότι ο χορός είναι τουρκικός, τον ονομάζουν απλώς χορόν

Τικ΄ αργόν

 

Χορός της περιοχής Ακ Νταγ Ματέν.
Η λαβή των χεριών γίνεται συνήθως από τους ώμους και η μουσική παίζεται με βιολί (που αντικατέστησε τον κεμανέ) και ούτι, ή ζουρνά και νταούλι, ή λύρα. Ο πρώτος κρατάει μαντήλι. Χορεύεται κυκλικά και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2)

Τικ΄ διπλόν ή Κοδεσπαινιακόν Τικ΄ ή Τίκ΄ς σο γόνατον

To Τίκ Διπλόν είναι μεικτός δεξιόστροφος χορός που χορεύεται από όλους σχεδόν τους Πόντιους σήμερα-σε κλειστό κύκλο-με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες και έχει 10 βήματα με μαλακό σουστάρισμα. Το Τίκ είναι η χορευτική βάση, το υπόβαθρο θα έλεγα για να μπορέσει κάποιος να χορέψει αξιοπρεπώς περισσότερους από 30 με 35 Ποντιακούς χορούς. Τον συναντάμε και με την ονομασία Τίκ ΄σ Σο Γόνατον αφού είναι χαρακτηριστικό το τσάκισμα (λύγισμα) των γονάτων. Τίκ ΄σ Σο Γόνατον χόρευαν οι Πόντιοι 1ης γενιάς κάτι που στις μέρες μας έχει εκλείψει. Στην περιοχή της Λιβεράς (Ματσούκα) δεν χρησιμοποιούσαν για τον χορό αυτόν την ονομασία Τίκ, αλλά τον ονόμαζαν Τ΄Απάν και Κά΄(Από Κάτω προς τα Πάνω). Σε άλλη περιοχή της Ματσούκας τον έλεγαν Τ΄ από κάθεν κι Αν που σημαίνει (Από κάτω προς τα Πάνω). Παρατηρείται-από πολλούς-το παράδοξο φαινόμενο στη μορφή αυτή του Τίκ, τους αγκώνες να ανοίγουν τα χέρια να κατεβαίνουν προς τα κάτω και να αποκτούν κίνηση, ενώ δεν υπήρχε, το κορμί από στητό και όρθιο να καμπουριάζει με συνέπεια να έχει χάσει ο χορός όχι μόνο το χρώμα του αλλά και το όνομά του. Το Τίκ Διπλόν δημιουργήθηκε στην Ελλάδα την δεκαετία του 60, την εποχή των μεγάλων παρεμβάσεων στους χορούς, από τις φιγούρες που γίνονταν με τα πόδια στα δύο πίσω τριαράκια κατά την διάρκεια του Τίκ Μονόν. Έτσι σιγά-σιγά προστέθηκαν άλλα δύο τριαράκια και προέκυψε ένας νέος χορός που ονομάστηκε Τίκ Διπλόν. Συνοδεύεται πάντα από τραγούδι και παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα (λύρα, βιολί, κεμανέ, κλαρίνο, ούτι, αγγείο, φλογέρα, ζουρνά). Πληροφορίες παρμένες από τον Ν. Ζουρνατζίδη.
Στα Τούρκικα η λέξη dig-από όπου πήρε την ονομασία του ο χορός-που στην Ποντιακή πλέον προφέρεται (Τίκ) σημαίνει κάθετος, όρθιος, στητός και ουσιαστικά φωτογραφίζει τη θέση του χορευτή.
Ο χορός μπορεί να ξεκινήσει είτε με το δεξί είτε με το αριστερό πόδι. Περιγράφεται η είσοδος στον χορό με το αριστερό πόδι. Πάτημα αριστερού ποδιού προς το κέντρο του κύκλου (το πόδι αυτό σηκώνει όλο το βάρος του σώματος) και ακολουθεί το δεξί πόδι που σταματά πίσω από το αριστερό. Τα δύο βήματα αυτά: αριστερό-δεξί αποτελούν την εισαγωγή στον χορό. Ουσιαστικά ο χορός και ξεκινά με το δεξί πόδι να πατά μπροστά και λοξά δεξιά στην διάσταση (βήμα 1), το αριστερό πατάει πίσω από το δεξί (2ο βήμα), ενώ στην συνέχεια το δεξί πατάει πίσω και δεξιά προς την νοητή περιφέρεια του κύκλου στην οποία κινείται ο χορός (3ο βήμα) το αριστερό έρχεται να κλείσει δίπλα στο δεξί (4ο βήμα). Πάτημα αριστερού ποδιού στην διάσταση αριστερά (βήμα 5) κλείσιμο δεξιού δίπλα στο αριστερό (6ο βήμα). Πάτημα δεξιού στην διάσταση δεξιά (7ο βήμα) πάτημα αριστερού δίπλα στο δεξί (βήμα 8). Το αριστερό πατά μπροστά προς το κέντρο (βήμα 9) και ακολουθεί κλείσιμο του δεξιού δίπλα στο αριστερό (βήμα 10).Ο ρυθμός του χορού είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

tasos kokovidis

Τικι (Αυκακιαν)

 Χορεύεται όπως στις άλλες περιοχές του Πόντου μόνο που τα χέρια είναι στην ανάταση και το μέσα βήμα είναι λίγο πιο έντονο. Σε μια συγκεκριμένη μελωδία οι χορευτές πιάνονται αγκαζέ και τα βήματα είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Σε καμία περίπτωση κατά την κίνηση προς τα μέσα τα πόδια δεν ¨σταυρώνουν¨.

Το να σηκώσεις τα χέρια στην ανάταση ήταν μια κίνηση που έδινε ο ζουρνατσής ή ο λυράρης με γυρίσματα στην μελωδία. Το ίδιο ίσχυε και στο ομάλιν

Τσεντεμεΐδης Σάββας - Μέλος της επιτροπής Χορού, Ενδυμασίας και Θεάτρου της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος

Τικ Λαγγευτόν

 

Ιστορικά στοιχεία
Το Λαγγευτόν προέρχεται από το ρήμα λαγγεύω και την κατάληξη --τός, είναι είδος πηδηκτού χορού. Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντιακής Διαλέκτου υπό Άνθιμου Παπαδόπουλου, Εν Αθήναις 1958, σελ., 508, τόμος Ι). Περιγραφή με είσοδο δεξιού ποδιού.
Κατά τον Κ. Παπαμιχαλόπουλο «Περιήγησις εις τον Πόντον», Αθήνα 1903, σελ. 224 οι χοροί εισί κυριώτατα δύο: ο πρωτοτυπώτατος και ρυθμικώτατος Πηδηκτός ή Λαγκευτός, χορευόμενος κυκλικώς υπό μεγάλου αριθμού χορευτών κρατουμένων από των χειρών, και ο επίσης εν κύκλω χορευόμενος πολεμικός Σέρρα-Χορός.
Δ. Η. Οικονομίδης, με Αργυρουπολίτη καταγωγή, στο «Ημερολόγιο της Μεγάλης Ελλάδος», Αθήνα 1923, σελ. 340 αναφέρει: το Λαγκευτόν (ήτοι το πηδηχτό), καθ' ο οι χορεύοντες οτέ μεν υψούντες, οτέ δε καταβιβάζοντες τας χείρας εκτελούσι διά των ποδών ρυθμικώτατα και τεχνικώτατα άλματα. Κατ' αυτόν και Χυτόν (προφ. chυτόν) καλούμενον τα βήματα είναι ταχύτερα και η κίνησις ζωηροτέρα, ως τοιούτος δε χορεύεται ούτος μάλλον υπ' ανδρών και νέων ζωηρών και ευκινήτων και λαμβάνει το όνομα Τρομαχτόν, όταν συνοδεύηται και υπό τρομώδους κινήσεως του σώματος των χορευτών.
Κατά τον Χ. Σαμουϊλίδη, το «Λαγγευτόν» είναι ένας γοργός, πηδηχτός χορός, σαν σούστα, που ακολουθεί τον όμοιό του, αλλά αργό (χορό) «Χυτόν». Προέρχεται από το λαγγεύω που σημαίνει πηδώ (Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού Αθήνα 2002, Τρίτη έκδοση σελ., 285).
Η μορφή αυτή του χορού ήταν διαδεδομένη σε πολλές περιοχές του Πόντου (Κερασούντα, Κοτύωρα, Μπάφρα, Σούρμαινα, Τόνγια κ.λ.π). Ο τρόπος με τον οποίο χορευόταν έχει εκλείψει στην Ελλάδα και αντικαταστάθηκε από το Τίκ Διπλόν. Νίκος Ζουρνατζίδης Συμβολή στην Έρευνα του Ποντιακού Χορού σελ., 123
Χορογραφία (λόγω στενότητας χώρου δεν περιγράφεται)
Δεξιόστροφος χορός που χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Η λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια στην ανάταση και το σώμα του χορευτή αντικρίζει πάντα το κέντρο του κύκλου. Τα βήματα του χορού είναι 10 και είναι αυτά του «Τίκ Διπλόν» .

 

Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8.

tasos kokovidis

Τικ Μονόν

 

To Τίκ Μονόν είναι δεξιόστροφος χορός από την περιοχή της Ματσούκας, χορεύεται σε κλειστό κύκλο με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες, έχει δύο μορφές (είτε με βήμα που έχει κατεύθυνση λοξά δεξιά είτε προς το κέντρο του κύκλου) και 6 βήματα.

 

Χορογραφία
Ξεκινά το δεξί πόδι που πατά λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου (1ο βήμα) το αριστερό πατά πίσω από το δεξί (2ο βήμα) το δεξί πατά στη νοητή περιφέρεια (3ο βήμα) έρχεται και κλείνει δίπλα σε αυτό το αριστερό (4ο βήμα). Το αριστερό πατά σε μικρή διάσταση αριστερά προς το κέντρο του κύκλου (5ο βήμα) και (6ο βήμα) το δεξί έρχεται να κλείσει δίπλα σε αυτό.

 

Στην 2η μορφή ο χορός διαφοροποιείται στο ύφος γιατί υπάρχει έντονο σουστάρισμα και το (1ο βήμα) γίνεται προς το κέντρο του κύκλου ενώ τα υπόλοιπα βήματα είναι τα ίδια.

tasos kokovidis

Τικ Μονόν Κοφτόν

Χορός από την Ίμερα του Πόντου.
Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι 4/4 ή 2/4 (2-2).

Τικ (Τόνγια)

 

Λαογραφικά στοιχεία
Μορφή Τίκ Διπλού που χορεύεται στην περιοχή της Τόνγιας (ορεινή περιοχή β.α. της Τραπεζούντας). Είναι δεξιόστροφος χορός που χορεύεται σε κλειστό κύκλο με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες είτε παράλληλα προς το σώμα ή στην ανάταση και έχει 10 βήματα με έντονο τρέμουλο που μεταφέρεται στους ώμους.

 

Χορογραφία
Ο χορός συνήθως ξεκινά με το δεξί πόδι να πατά προς το κέντρο του κύκλου (1ο βήμα) ακολουθεί το αριστερό πόδι που πατά λίγο πιο πίσω από το δεξί (2ο βήμα), δεξί τριαράκι στην νοητή περιφέρεια (δεξί-αριστερό-δεξί 3ο & 4ο βήμα), αριστερό τριαράκι στην διάσταση (αριστερό-δεξί αριστερό 5ο & 6ο βήμα) στη συνέχεια δεξί και αριστερό τριαράκι στην διάσταση (7ο μέχρι 10ο βήμα).

tasos kokovidis

Τίταρα ή Τετέ Αγάτς

Χορός της περιοχής Αργυρούπολης (Κιουμούσχανέ).
Σαν βάση έχει το Διπάτ. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι εννεάσημος 9/8 (2-2-2-3).

Τίταρα

 

 Λαογραφία
Τα Τίταρα του Κάρς είναι χορός που χορεύτηκε από Πόντιους που ήρθαν από την Πρώην Σοβιετική Ένωση και εικάζεται ότι έλκει την καταγωγή του από την Αρμενία. Στην Ελλάδα ονομάστηκε και Διπλόν Κότσ΄ επειδή στο κινητικό μοτίβο του ο χορός μοιάζει με το Κότσ΄. Ο χορός παίζεται συχνότερα με λύρα και δεν συνοδεύεται από τραγούδι (στοιχεία παρμένα από το βιβλίο του Ν. Ζουρνατζίδη Συμβολή στην Έρευνα του Ποντιακού Χορού).

 

Χορογραφία
Μεικτός δεξιόστροφος χορός που έχει 18 βήματα. Η αρχική λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια παράλληλα προς το σώμα. Με φορά του σώματος προς τα δεξιά επάνω στην νοητή περιφέρεια του κύκλου που κινείται ο χορός και με ελαφρώς σκυμμένο το σώμα από την μέση κάνουμε τρία τριαράκια (προπορεύεται πάντα το δεξί πόδι βήματα 1-6). Μικρή αναπήδηση στο δεξί και προβολή του αριστερού ποδιού λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου με την φτέρνα να ακουμπά στο έδαφος ενώ τα χέρια λυγίζουν στους αγκώνες και είναι παράλληλα προς το σώμα (βήμα 7) επαναφορά του αριστερού δίπλα στο δεξί όπου εκτελείται επιτόπιο τριαράκι καθώς το σώμα αλλάζει φορά προς τα αριστερά (βήματα 8 και 9) μικρή αναπήδηση στο αριστερό και προβολή του δεξιού λοξά αριστερά προς το κέντρο του κύκλου με την φτέρνα να ακουμπά στο έδαφος (βήμα 10) επαναφορά του δεξιού δίπλα στο αριστερό επιτόπιο τριαράκι με το σώμα να στρέφεται δεξιά προς την μεριά που θα προβάλει το πόδι (βήματα 11 και 12) αναπήδηση στο δεξί και προβολή του αριστερού ποδιού λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου με την φτέρνα να ακουμπά στο έδαφος (βήμα 13) επαναφορά-επιτόπιο τριαράκι με στροφή του σώματος αριστερά (βήματα 14 και 15) αναπήδηση στο αριστερό και προβολή του δεξιού που εκτελεί τρία πατήματα η φτέρνα στο έδαφος (βήματα 16-18). Στα επιτόπια βήματα το πρόσωπο είναι στραμμένο προς το κέντρο του κύκλου.
Ο ρυθμός είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

tasos kokovidis

Τούρι

Χορός της περιοχής Καρς.
Η μουσική του παίζεται και με κλαρίνο και είναι σαφώς επηρεασμένη από την περιοχή. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εξάσημος 6/8 (3-3).

Τρία τη Κότσαρι

 

Λαογραφικά στοιχεία
Η προέλευση του χορού είναι από το Κάρς επειδή χορευόταν κυρίως από Έλληνες που έλκουν την καταγωγή τους από τον Καύκασο και την πρώην ΕΣΣΔ. Θεωρείται ότι είναι μια παραλλαγή του χορού Κότσαρι-για τον οποίο-εικάζεται ότι το όνομα του προέρχεται από τον τρόπο που αυτός χορεύεται. Συγκεκριμένα, τα δύο κουτσά βήματα (κοτσά) εκτελούνται στα πρώτα τέσσερα μέτρα του χορού με χτύπημα της φτέρνας (στα Ποντιακά κότσ' ) στο έδαφος ενώ το άλλο πόδι ταυτόχρονα άρετε (δηλαδή ο χορός άρει το κότς΄ έτσι προκύπτει το Κότσαρι. Στο Τρία τη Κότσαρι εκτελούνται τρία (κοτσά) βήματα στα πρώτα έξι μέτρα του χορού.
Το Τρία τη Κότσαρι παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα χωρίς τραγούδι. Οι Αρμένιοι τον χορό αυτόν τον ονομάζουν Κοτσαρί για τον οποίον υπάρχουν πολλές παραλλαγές με την ονομασία αυτή ενώ και το ύφος είναι επίσης τελείως διαφορετικό.

 

Χορογραφία
Ο χορός είναι μεικτός κινείται και προς τα αριστερά αλλά και προς τα δεξιά, έχει 10 βήματα η λαβή είναι από τους ώμους, ενώ ο ρυθμός είναι εξάσημος 6/8 (3-3).
Αριστερόστροφη φορά του χορού: Πάτημα-χτύπημα του αριστερού ποδιού στην διάσταση αριστερά στην νοητή περιφέρεια στην οποία κινείται ο χορός και ταυτόχρονη άρση του δεξιού προς τα πλάγια με τσάκισμα-λύγισμα του γόνατος (βήμα 1) πάτημα δεξιού ποδιού στον τόπο με ταυτόχρονη άρση του αριστερού με κάμψη από το γόνατο (βήμα 2) πάτημα-χτύπημα του αριστερού ποδιού στην διάσταση αριστερά και ταυτόχρονη άρση του δεξιού προς τα πλάγια με τσάκισμα-λύγισμα του γόνατος (βήμα 3) επαναλαμβάνεται μια ακόμα φορά αυτό το κινητικό μοτίβο (βήματα 4 και 5) κλότσημα δεξιού ποδιού λοξά αριστερά προς το κέντρο του κύκλου μπροστά και πάνω από το αριστερό (βήμα 6). Πάτημα δεξιού ποδιού προς τα δεξιά και λίγο πιο μπροστά από το αριστερό (βήμα 7) πάτημα του αριστερού ποδιού πίσω από το δεξί (βήμα 8) πάτημα δεξιού στην διάσταση δεξιά (βήμα 9) και κλείσιμο αριστερού δίπλα στο δεξί (βήμα 10). Θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι τα κοτσά βήματα δηλαδή αυτά που γίνονται προς τα αριστερά είναι μεγαλύτερα από αυτά που γίνονται προς τα δεξιά.
Δεξιόστροφη φορά του χορού: τα κοτσά βήματα εκτελούνται λοξά αριστερά (διαγώνια) προς το κέντρο του κύκλου (βήματα 1-5) στην συνέχεια ο χορός είναι ακριβώς ο ίδιος με την διαφορά ότι αυτά τα βήματα που γίνονται προς τα δεξιά είναι μεγαλύτερα από αυτά που γίνονται προς το κέντρο του κύκλου.

tasos kokovidis

 

Τρομαχτόν Τίκ

Tρομαχτόν: είδος χορού καθ΄ όν όλον το σώμα τίθεται εις τρομώδη κίνησην (Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντιακής Διαλέκτου, Άνθιμου Α. Παπαδόπουλου, Εν Αθήναις 1961, τόμος Β, σελ., 423).
Το Τρομαχτόν είναι μια μορφή Τίκ που πήρε το όνομά του από το έντονο τρέμουλο (τρόμαγμαν) σε όλο το σώμα. Χορευόταν σε όλο σχεδόν τον Πόντο, αλλού σαν αυτόνομος χορός με διαφορετική όμως μορφή ανάλογα με την περιοχή που τον συναντάμε (Καρς, Κοτύωρα, Οινόη, Κερασούντα, κ.λ.π.) και αλλού προσαρμοσμένος στο χορό Σέρα. Στην Τραπεζούντα το Τρομαχτόν άρχισε να χορεύεται σαν αυτόνομος χορός σύμφωνα με τον Παντελή Μελανοφρύδη επειδή οι Τούρκοι απαγόρευαν στους Έλληνες να φέρουν όπλα -ως γνωστόν οι χορευτές τις Σέρας ήταν πάνοπλοι-αναγκάστηκαν έτσι οι Πόντιοι να χορεύουν μόνο το μέρος της Σέρας που έμοιαζε με το Τίκ, δηλαδή το Τρομαχτόν. Σταδιακά πολλοί από αυτούς εξέλιξαν τον χορό, έγιναν δεξιοτέχνες και απέκτησαν μεγάλη φήμη στον Τρομαχτό χορό που χόρευαν ιδίως στα χωριά της περιοχής του ποταμού και της λίμνης Σέρα (Σάββας Καλεντερίδης: Ανατολικός Πόντος, Αθήνα 2006, Ταξιδιωτικοί Οδηγοί / 17 σελ., 247).
Στην Τραπεζούντα τα πόδια δεν ξεκολλούσαν από το έδαφος σχεδόν καθόλου και όλο το σώμα είχε ένα έντονο τρέμουλο, ενώ σε άλλες περιοχές όπως το Κάρς, τα πόδια σηκωνότανε με κάμψη των γονάτων ψηλά από το έδαφος.
Το τρομαχτόν παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα και δεν συνοδεύεται από τραγούδι.
Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια επικράτησε ιδιαίτερα στα γλέντια η μελωδία του Τρομαχτού να παίζεται σε αργό ρυθμό να συνοδεύεται από τραγούδι και οι χορευτές να είναι με τα χέρια προς τα κάτω, δηλαδή παράλληλα προς το σώμα. Όταν ο ρυθμός γίνει γρήγορος σταματάει το τραγούδι και τα χέρια των χορευτών ανεβαίνουν στην ανάταση.

Χορογραφία
Δεξιόστροφος χορός που χορεύεται σε κλειστό κύκλο και έχει 10 βήματα αυτά του Τίκ Διπλόν με εντελώς διαφορετικό ύφος. Στην μορφή αυτή του Τίκ καταργείται το σουστάρισμα, τα πόδια δεν λυγίζουν καθόλου (άμον στουλάρα) και υπάρχει ένα διπλό ανεπαίσθητο τσάκισμα στο γόνατο που γίνεται σε κάθε βήμα του Τίκ από το οποίο προκύπτει μία τρομώδης ώθηση προς τα άνω του σώματος αλλά και των ώμων. Η λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια στην ανάταση. Η είσοδος στον χορό μπορεί να γίνει και με το αριστερό (ένα διπλό βήμα προετοιμασίας), οπότε μέχρι να ολοκληρωθεί το 1ο χορευτικό μοτίβο μετράμε 12 βήματα, ενώ η απευθείας είσοδος στον χορό με το δεξί μας δίνει 10 βήματα.
Ο ρυθμός του χορού είναι επτάσημος 7/8 = 2-2-3 γοργός

tasos kokovidis

 

Τρυγόνα

 

Λαογραφικά στοιχεία
Τρυγόνα στην Ποντιακή διάλεκτο είναι το θηλυκό τρυγόνι, ενώ μεταφορικά υποδηλώνει την ¨αγαπημένη¨ την οποία ο άντρας της έστειλε στο δάσος προκειμένου να φέρει ξύλα για την φωτιά και ο χορός αναπαριστά την φορτωμένη με ξύλα γυναίκα που κουτσαίνοντας βαδίζει για να μεταφέρει το φορτίο.
Ο χορός αυτός διαφοροποιήθηκε στην Ελλάδα και ως προς τον ρυθμό αλλά και ως προς την χορογραφία, αφού από πεντάσημος έγινε τετράσημος και από τα τρία αριστερά βήματα του χορού έμειναν δύο. Στα συμπεράσματα αυτά κατέληξα ύστερα από όσα αφηγείται ο μελετητής Δημήτρης Παπαδόπουλος από το Σταυρίν της Αργυρούπολης (Ποντιακά Φύλλα, Τεύχος 32, με ημερ. έκδοσης:28-3-1940) ο οποίος διατείνεται και υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στις μελωδίες και τα δίστιχα ελάμβανε χώρα στην Τραπεζούντα από έμπειρους λυράρηδες ή τραγουδιστές, ιδίως τον χειμώνα. Από εκεί σε σύντομο χρονικό διάστημα διαδίδονταν, με ενδιάμεσο σταθμό την Κρώμνη, το Σταυρίν και τα Μούζαινα στην υπόλοιπη ενδοχώρα όπου γίνονταν ευρέως γνωστά.

 


Κατά τον Δημήτρη Παπαδόπουλο στο Σταυρίν της Αργυρούπολης χορευόταν η Τρυγόνα, χορός με ρυθμό πεντάσημο και οι χορευτές πήγαιναν τρία βήματα αριστερά, δύο δεξιά ή στον τόπο με δύο αιωρήσεις των χεριών μπρος-πίσω ενώ ταυτόχρονα συνοδευόταν από το μοναδικό άσμα της τρυγόνας που το απήγγειλε ένας ή όλοι μαζί.
«Ακεί πέραν΄ς σ΄όρμανόπον η τρυγόνα, η τρυγόνα,
έστεκεν κ΄εποίνεν ξύλα η τρυγόνα, η τρυγόνα
τα ξύλα τς έταν όξέας η τρυγόνα, η τρυγόνα
άντρας άτς έτον μυξέας η τρυγόνα, η τρυγόνα».

 

Χορογραφία
Ο χορός είναι αριστερόστροφος και χορεύεται σε κλειστό κύκλο με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες στα αριστερά βήματα, ενώ τα χέρια κατεβαίνουν κάνοντας δύο αιωρήσεις μπρός-πίσω με ταυτόχρονη ελαφριά κλίση του σώματος προς τα εμπρός στα δεξιά πατήματα. Προπορεύεται πάντα το δεξί πόδι και έχει 8 βήματα.
Ο χορός ξεκινά με απότομο κοντινό πάτημα-αναπήδηση του δεξιού ποδιού προς το κέντρο του κύκλου (1ο βήμα) ακολουθεί αναπήδηση στο αριστερό πόδι που κινείται πάντα στην νοητή περιφέρεια (2ο βήμα), το δεξί πατά-αναπηδά προς τα αριστερά (3ο βήμα) εντονότερη αναπήδηση στο αριστερό με στροφή του κορμού προς τα δεξιά (4ο βήμα), προσγείωση του δεξιού ποδιού προς τα δεξιά με κατέβασμα των χεριών και αιώρηση μπρος πίσω (5ο βήμα) πάτημα-αναπήδηση του αριστερού και μικρή άρση του δεξιού από το έδαφος τεντωμένο (6ο βήμα) πάτημα-αναπήδηση του δεξιού στον τόπο με μικρή άρση του αριστερού (7ο βήμα) και 8ο πάτημα-αναπήδηση αριστερού με άρση του δεξιού (8ο βήμα).
Ο ρυθμός του είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

tasos kokovidis

Τρυγόνα Γουρούχ ή Γουρουχλίδικον

Χορευόταν στην περιοχή Γουρούχ της Κερασούντας (7 χωριά).
Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Τσαραχότ

Χορός από την περιοχή του Ακ Ντάγ Ματέν.
Τα μουσικά όργανα είναι το βιολί(που παίζεται κατακόρυφα όπως η λύρα και αντικατέστησε τον κεμανέ) με το ούτι, ενώ σπάνια σαν όργανο συνοδείας είναι το ντέφι και λιγότερο ο ζουρνάς. Ο πρώτος κρατάει μαντήλι. Χορεύεται κυκλικά και είναι μεικτός. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8 (3-2-2-2 ή 2-3-2-2 ή 2-2-3-2 ή 2-2-2-3).

Τσοκμέ ή Σαρί Κουζ μαντήλι

Χορός περιοχής Καρς
Ο πρώτος κρατάει μαντήλι. Η μουσική του παίζεται και με κλαρίνο και είναι έντονα επηρεασμένη από την περιοχή. Ο πρώτος και ο τελευταίος κρατάνε μαντήλι. Χορεύεται κυκλικά και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Τσουρτούγουζους

Χορός από την περιοχή του Κιουμούσ' Ματέν.
Παίζεται με βιολί (που αντικατέστησε τον κεμανέ) και ούτι, ή με λύρα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι δίσημος 2/4 ή 4/8 (2-2).

Τυρφών ή Τυφρών ή Τρυφών (Τρύφωνιχς)

Χορός της Μπάφρας του Πόντου.
Σαν όργανα χρησιμοποιούνται ο ζουρνάς με το νταούλι, η λύρα ή ο κεμανές(η). Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Φόνα

Χορός από την Αργυρούπολη.
Σαν όργανο χρησιμοποιείται περισσότερο η λύρα. ο ρυθμός του είναι επτάσημος 7/8 (2-2-3) ή Αρμενίτ’σσας, ονομασία του χορού στη Γαλίανα (Τραπεζούντα). Έχει διαφορετική μουσική και τραγούδι από τη Φόνα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι πεντάσημος 5/8 (2-3).

Χάλα χάλα

Χορός της περιφέρειας Κακάτσης (Αργυρούπολη).
Χάλα στα τούρκικα σημαίνει Θεία. Παιζόταν συνήθως με λύρα και λιγότερο από τα άλλα όργανα. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Ο ρυθμός του είναι εννεάσημος 9/8 (2-3-2-2).

Χαλάι

Το Χαλάι είναι χορός που έλκει την καταγωγή του από την Καππαδοκία της Μικράς Ασίας όταν Έλληνες μεταλλωρύχοι από την Χαλδία μετοίκησαν το 1928-1930 σε μια περιοχή του ΝΔ Πόντου μεταξύ Σεβάστειας και Γιοζγάτης που λεγόταν Άκνταγ Μα(ν)τέν. Εκεί δημιουργήθηκε ένας από τους πλέον χαρακτηριστικούς χορούς της περιοχής όπου ο αργός βηματισμός, τα έντονα σκυψίματα όπως και τα χτυπήματα των ποδιών στο έδαφος από τους άντρες (λέγεται ότι αρχικά χορευόταν μόνο από άντρες και η λαβή ήταν από τους ώμους) η προβολή των ποδιών προς το κέντρο του κύκλου και η επιστροφή στην αρχική θέση σε συνδυασμό με συγκεκριμένη μελωδία γέννησαν έναν από τους ομορφότερους Ποντιακούς χορούς. Η ονομασία του χορού ήταν επίσης πολύ γνωστή στην περιοχή από τους γείτονες Καππαδόκες της Καισάρειας που με την λέξη Χαλάι εννοούν μια κατηγορία χορών αλλά και από τους Κούρδους που συνήθως την ταυτίζουν με τον χορό, δηλαδή υπονοούν ότι θέλουν να χορέψουν.
Χορογραφία
Μεικτός δεξιόστροφος κυκλικός χορός που έχει 6 βήματα και η λαβή είναι από τις παλάμες με τους αγκώνες λυγισμένους. Ο πρώτος κρατάει μαντίλι και ο ρυθμός του χορού είναι τετράσημος 4/4 (2-2).
Τα τρία πρώτα βήματα γίνονται λοξά δεξιά προς το κέντρο του κύκλου. Πάτημα δεξιού ποδιού στην διάσταση λοξά δεξιά προς το κέντρο (βήμα 1) πάτημα αριστερού πάνω από το δεξί απευθείας προς το κέντρο με ταυτόχρονη άρση του δεξιού (λυγισμένο στο ύψος του γονάτου) καθώς ο κορμός σκύβει προς τα εμπρός (βήμα 2) πάτημα (πάτημα-χτύπημα για τους άντρες) δεξιού ποδιού προς τα πίσω (βήμα 3) και άρση αριστερού ποδιού με τσάκισμα στο ύψος του γονάτου που κατευθύνεται μπροστά από την μύτη του δεξιού ποδιού (η φτέρνα του αριστερού να κοιτάζει προς τα αριστερά βήμα 4) πάτημα αριστερού ποδιού πίσω από το δεξί προς την αρχική θέση (βήμα 5) κλείσιμο δεξιού δίπλα στο αριστερό (βήμα 6).

tasos kokovidis