ΒΑΦΤΙΣΙΑ

Οι Σαρακατσάνοι τα παιδιά τους, όταν βρισκόταν στο τσελιγκάτο, στην εκκλησία είτε του κοντινότερου χωριού, είτε καλούσαν έναν ιερέα στα καλύβια για την τέλεση του μυστηρίου. Το αξιοπρόσεκτο στα σαρακατσάνικα βαφτίσια ήταν το γεγονός ότι, συνήθως ο πατέρας του παιδιού απουσίαζε από το μυστήριο, καθώς ήταν «κοντά στα πρότα». Συνεπώς, στη βάφτιση παρίστατο μόνο η μητέρα, ο νονός και κάποιοι συγγενείς. Τα μεγαλύτερα παιδιά που ζούσαν στο τσελιγκάτο μετά το τέλος της βάφτισης, έτρεχαν να πουν το όνομα του νεοφώτιστου στον πατέρα και να πάρουν τα «σχαρίκια». Μετά τη βάφτιση, πρέπει να σημειωθεί ότι, δεν γινόταν γλέντι. Ο νονός χάριζε στο μωρό που θα βάφτιζε μια φασκιά, το λαδοπάνι και το πουκάμισο.

ΓΚΟΥΡΜΠΑΝΙ

Το Γκουρμπάνι ήταν μια εκδήλωση των Σαρακατσάνων που σαν κύριο σκοπό είχε την ευμενή επίδραση της θρησκείας. Γιατί η θρησκεία αντιπροσωπεύει δυνάμεις, που πρέπει να εκδηλωθούν για το καλό του Τσελιγκάτου, της οικογένειας ή ενός προσώπου, ανάλογα το που ήταν ταμένο το «γκουρμπάνι»...

ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΙΑ (ΚΛΗΔΟΝΑΣ)

Τα Καλογιάννια ή και Κλήδονα ήταν το έθιμο, που είχαν αφιερωμένο οι Σαρακατσάνοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης στη γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου. Η γιορτή αυτή συνδυαζόταν κυρίως με τη νεότητα, αφού η ζωή κινείται παράλληλα με τον ετήσιο αστρικό κύκλο και η 24η Ιουνίου, η αρχή του καλοκαιριού επιτρέπει και επιβάλλει αυτή την αντιστοιχία.
Τα «καλογιάννια» ήταν ένα έθιμο...

ΚΗΔΕΙΑ

Όταν κάποιος σαρακατσάνος ή κάποια σαρακατσάνα έφευγε από τη ζωή, οι γυναίκες (συνήθως συγγενείς) του τσελιγκάτου τον «ετοίμαζαν». Αρχικά, έσχιζαν τα ρούχα που φορούσε για να διευκολυνθούν και έπειτα του φορούσαν την «καλή του την αλλαξιά»...

ΜΑΝΤΙΛΩΜΑΤΑ

Χορευτικό έθιμο όπου η νύφη χαρίζει στο σόι του γαμπρού δώρα (μαντίλια, κάλτσες κ.ά.) και αυτοί χορεύουν εχοντάς τα στους ώμους.

Ο ΓΑΜΟΣ (Η ΧΑΡΑ)

Οι Σαρακατσάνοι ονομάζουν τον γάμο χαρά, καθώς αποτελούσε το σημαντικότερο γεγονός στη ζωή τους, τη μεγαλύτερη χαρά. Στους ανύπανδρους ευχότανε : «Κι σ' τ'ς χαρές σας οι ανύπανδροι».
Η παντρειά στους Σαρακατσάνους γινόταν, τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του ΄50, με προξενιό, ήταν δηλαδή υπόθεση της οικογένειας και όχι της κοπέλας.

Ωστόσο, υπήρχαν και περιπτώσεις που δυο νέοι αγαπιούνταν και δεν συνηγορούσαν οι γονείς τους. Τότε γινόταν κλέψιμο ή απαγωγή της κοπέλας...

ΣΤΑΥΡΑΔΕΡΦΟΣΥΝΗ (ΑΔΕΛΦΟΠΟΙΗΣΗ)

Η «σταυραδερφοσύνη», ή αδελφοποίηση είναι θεσμός του λαϊκού εθιμικού δικαίου. Η δημιουργία αδελφικού δεσμού στους Σαρακατσάνους ήταν δυνατό έθιμο, που οι ρίζες του χάνονται στα βάθη των αιώνων. Το έθιμο αυτό αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Ο δεσμός γινόταν μεταξύ ατόμων, που δεν είχαν συγγένεια αίματος, αλλά είχαν ίδια θρησκεία και διέπονταν από ισόβια υποχρέωση αλληλοβοήθειας, αλληλεγγύης και αυταπάρνησης...

ΣΥΒΑΣΜΑΤΑ - ΑΡΡΑΒΩΝΑΣ

Σημαντικότατο γεγονός και σταθμός στη ζωή του ζευγαριού αλλά και ολόκληρης της στάνης του Τσελιγκάτου με μεγάλες διαστάσεις (ΟΡΟΣΗΜΟ) αποτελούσε για τους Σαρακατσάνους «Η ΧΑΡΑ»(Ο Γάμος).

Αλλά πριν τη χαρά έπρεπε να έχουν γίνει τα ΣΥΒΑΣΜΑΤΑ (Οι Αρραβώνες).Πριν από τα συβάσματα προϋπήρχε το ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ!!!Υπήρχαν δύο περιπτώσεις , τις οποίες απλώς αναφέρουμε:..

ΤΑ ΦΩΤΑ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ

Την Παραμονή δεν αρταίνονταν κανένας Σαρακατσάνος για να είναι καθαροί και να φωτιστούν. Ανήμερα τα Φώτα οι γυναίκες πήγαιναν στην Εκκλησία και έπαιρναν αγιασμένο νερό. Όταν γύρναγαν με το νερό ράντιζαν πρώτα με ένα κλαράκι το κονάκι και τους ανθρώπους. Μετά πήγαιναν και ράντιζαν τα μαντριά και το βράδυ που γύριζαν τα πρόβατα πήγαιναν και ράντιζαν και τα κοπάδια. Άφηναν...

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ

Οι Σαρακατσαναίοι πιστεύουν πως, όταν γεννήθηκε ο Χριστός, οι βοσκοί ήταν οι πρώτοι που πήγαν και προσκύνησαν και γι αυτό είναι ευλογημένοι.Πήγαιναν στην Παναγία κουλούρα ψημένη στα κάρβουνα,την οποία ζυμώναν και έφτιαχναν οι γυναίκες και την ονόμαζαν Χριστόκλουρα.Η Χριστόκλουρα έπρεπε να είναι κεντητή. Τα κεντήματα στη Χριστόκλουρα, οι Σαρακατσάνες τα σχεδίαζαν με τα δάχτυλα, το πιρούνι, το μαχαίρι και το φλιτζάνι. Τα σχέδια συμβόλιζαν τα πρόβατα, τα άλογα, τη στάνη, τη στρούγκα και άλλα...

ΤΣΕΛΙΓΚΑΤΟ

Το τσελιγκάτο ήταν ένας συνεταιρισμός που φρόντιζε για την εκμετάλλευση της παραγωγής. Ήταν όμως και κοινότητα και συντεχνία, και οργανωμένος πυρήνας ζωής.
Η οργάνωση του τσελιγκάτου γινόταν με τέτοιο πνεύμα, ώστε σπάνια προέκυπταν διαφορές, που όταν όμως αναφύονταν λύνονταν συμβιβαστικά.
Το τσελιγκάτο αποτελούνταν από 20 έως 60 οικογένειες. Επικεφαλής του ήταν ο κεχαγιάς (αρχιτσέλιγκας). Αυτός καθόριζε που θα στηνόντουσαν τα καλύβια, δηλ. το μέρος που θα «κόνευαν»...